Nhiều người ngại làm hợp đồng vì nghĩ nó phức tạp và tốn kém. Thực ra một thoả thuận rõ ràng có thể ngắn, và nó là thứ bảo vệ cả hai bên.
Các mục cơ bản
Các bên. Thông tin đầy đủ và chính xác của từng người hoặc từng đơn vị.
Mục đích hợp tác. Làm gì, trong phạm vi nào, trong bao lâu.
Đóng góp. Ai góp gì, bao nhiêu, vào lúc nào. Ghi rõ cả phần góp bằng công sức và cách quy đổi.
Phân chia. Lợi nhuận chia theo tỷ lệ nào, chia vào lúc nào, chi phí nào trừ trước khi chia.
Vai trò và quyền quyết định. Ai làm gì, ai quyết cái gì và tới mức nào.
Hai mục hay bị bỏ nhất
Chấm dứt hợp tác. Một bên muốn ra thì định giá phần vốn thế nào, trả trong bao lâu, xử lý các hợp đồng đang dở ra sao.
Giải quyết bế tắc. Khi hai bên không thống nhất được thì theo cơ chế nào.
Lúc ký thì ai cũng lạc quan nên không muốn nhắc tới hai mục này. Mà chúng lại chính là hai mục được lôi ra dùng nhiều nhất.
Các mục nên có thêm
Xử lý các khoản nợ chung. Ai sở hữu tên thương hiệu và các tài sản vô hình. Cam kết về việc không cạnh tranh trực tiếp trong một thời hạn sau khi chia tách. Trách nhiệm khi một bên vi phạm.
Ngắn mà rõ hơn dài mà chung chung
Hợp đồng sao chép từ mẫu trên mạng thường dài nhưng không đụng tới những gì đặc thù của việc mình đang làm.
Cách làm tốt hơn: hai bên ngồi liệt kê những câu hỏi có thể phát sinh, rồi trả lời từng câu bằng một điều khoản.
Nhờ người có chuyên môn
Với hợp tác giá trị lớn thì chi phí tư vấn nhỏ hơn nhiều so với chi phí của một tranh chấp. Và người có chuyên môn nhìn ra những chỗ mà người trong cuộc không nghĩ tới.
Rà lại định kỳ
Thực tế thay đổi. Hợp đồng ký ba năm trước có thể không còn phản ánh đúng vai trò hiện tại của mỗi bên — và khi đó nó không bảo vệ được ai.
Hỏi đáp nhanh
Điều khoản nào hay bị bỏ nhất?
Xử lý khi chấm dứt, và cơ chế giải quyết bế tắc. Lúc ký thì ai cũng lạc quan nên không muốn nhắc tới, mà đó lại là hai mục được dùng tới nhiều nhất.
Hợp đồng có cần dài không?
Không. Cần rõ. Một trang trả lời đúng những câu quan trọng tốt hơn nhiều so với mười trang điều khoản chung chung sao chép từ mẫu.
Có nên nhờ người có chuyên môn xem không?
Với hợp tác giá trị lớn thì nên. Chi phí tư vấn nhỏ hơn nhiều so với chi phí của một tranh chấp, và người có chuyên môn thấy được những chỗ mình không nghĩ tới.
Ký rồi thì có sửa được không?
Được, bằng phụ lục có chữ ký của các bên. Nên rà lại định kỳ và điều chỉnh khi thực tế đã khác — hợp đồng cũ không còn phản ánh đúng tình hình thì nó không bảo vệ được ai.
