Khi hỏi "ngày này có tốt không", câu trả lời phụ thuộc vào việc người trả lời đang dùng hệ nào. Có ít nhất bốn khái niệm khác nhau cùng được gọi là "ngày tốt".
Ngày hoàng đạo và hắc đạo
Đây là hệ chung, không phụ thuộc tuổi người xem.
Theo cách tính cổ, mỗi ngày ứng với một trong mười hai vị thần trực. Sáu vị được coi là lành — ngày đó gọi là hoàng đạo. Sáu vị còn lại được coi là dữ — ngày đó gọi là hắc đạo.
Vì chỉ phụ thuộc ngày tháng âm lịch, hoàng đạo hay hắc đạo là như nhau với mọi người trong cùng một ngày.
Giờ hoàng đạo
Một ngày được chia thành mười hai canh giờ, mỗi canh hai tiếng, mang tên mười hai con giáp. Giờ Tý là khoảng 23 giờ đến 1 giờ, rồi lần lượt tiếp theo.
Trong mười hai canh đó, mỗi ngày có sáu canh được coi là giờ hoàng đạo, và danh sách này thay đổi theo từng ngày.
Đây là lý do người ta hay chọn giờ khá sớm hoặc khá muộn cho việc quan trọng — không phải vì thích, mà vì canh giờ hoàng đạo hôm đó rơi vào khoảng ấy.
Ngày tốt theo tuổi
Khác hẳn hai hệ trên. Hệ này xét quan hệ giữa can chi của ngày với can chi của tuổi người làm việc.
Nguyên tắc chung: tránh ngày có địa chi xung với tuổi mình. Với tuổi Tý — người sinh năm 1984 — thì tránh ngày Ngọ.
Vì phụ thuộc tuổi, cùng một ngày có thể tốt với người này và không tốt với người kia. Đó là chỗ khiến hai người cùng tra lịch mà ra hai kết luận trái ngược.
Ngày tốt theo việc
Hệ thứ tư. Lịch cổ ghi với mỗi ngày một danh sách việc nên làm và việc nên tránh: cưới hỏi, khởi công, xuất hành, ký kết, an táng.
Một ngày có thể tốt cho việc này và không tốt cho việc kia. Nên câu hỏi đầy đủ không phải "ngày này tốt không" mà là "ngày này tốt cho việc gì".
Khi bốn hệ nói ngược nhau
Chuyện này xảy ra thường xuyên, và không có hệ nào đứng trên hệ nào. Trong thực hành, người xem thường ưu tiên theo thứ tự:
- Tránh ngày xung tuổi của người chủ sự.
- Chọn trong số ngày hoàng đạo.
- Đối chiếu với danh sách việc nên làm của ngày đó.
- Cuối cùng mới chọn giờ trong ngày đã chốt.
Một lưu ý thực tế
Ngày giờ đẹp theo lịch không phải lúc nào cũng đi cùng với ngày giờ thuận cho người thật. Giờ hoàng đạo rơi vào ba giờ sáng thì khách mời không tới được, và một đám cưới vắng người vì giờ khó đi lại thì cái mất rất cụ thể.
Cách nhiều gia đình chọn: làm nghi lễ chính đúng giờ đẹp trong phạm vi người nhà, còn phần đông khách thì tổ chức vào giờ thuận tiện. Cách này giữ được cả nếp lẫn việc.
Hỏi đáp nhanh
Có mấy khái niệm cùng được gọi là ngày tốt?
Ít nhất bốn: ngày hoàng đạo hắc đạo, giờ hoàng đạo, ngày tốt theo tuổi, và ngày tốt theo việc. Chúng thuộc bốn hệ khác nhau.
Ngày hoàng đạo có giống nhau với mọi người không?
Có. Nó chỉ phụ thuộc ngày tháng âm lịch. Còn ngày tốt theo tuổi thì mỗi người một khác — đó là lý do hai người cùng tra lịch mà ra hai kết luận trái ngược.
Vì sao giờ đẹp hay rơi vào lúc rất sớm hoặc rất muộn?
Vì mỗi ngày chỉ có sáu trong mười hai canh giờ được coi là hoàng đạo, và danh sách đó thay đổi theo từng ngày.
Bốn hệ nói ngược nhau thì ưu tiên thế nào?
Thông lệ thường thấy: tránh ngày xung tuổi người chủ sự trước, chọn trong số ngày hoàng đạo, đối chiếu với danh sách việc nên làm, rồi cuối cùng mới chọn giờ.
