Người sinh năm 1984 theo âm lịch thuộc năm Giáp Tý, nạp âm Hải Trung Kim, thường được gọi gọn là mệnh Kim.
Ba tên gọi này hay được nói liền một mạch nên dễ tưởng là một. Thực ra chúng thuộc ba tầng khác nhau của cùng một hệ đếm cổ.
Giáp Tý — tầng thứ nhất
Lịch cổ đếm năm bằng cách ghép hai vòng: thiên can gồm mười chữ (Giáp, Ất, Bính, Đinh, Mậu, Kỷ, Canh, Tân, Nhâm, Quý) và địa chi gồm mười hai con giáp (Tý, Sửu, Dần, Mão, Thìn, Tỵ, Ngọ, Mùi, Thân, Dậu, Tuất, Hợi).
Ghép lần lượt từng cặp, hai vòng này khớp lại sau sáu mươi bước. Đó là vòng lục thập hoa giáp — sáu mươi năm quay lại một lần. Giáp Tý là cặp đầu tiên của vòng, nên năm 1984 mở đầu một chu kỳ sáu mươi năm mới.
Hải Trung Kim — tầng thứ hai
Mỗi cặp can chi trong vòng sáu mươi được gán một tên gọi hình ảnh, gọi là nạp âm. Giáp Tý và Ất Sửu cùng mang nạp âm Hải Trung Kim — nghĩa đen là "vàng trong biển".
Các tên nạp âm đi theo cặp như vậy: mỗi tên dùng cho hai năm liền nhau, ba mươi tên phủ hết sáu mươi năm.
Mệnh Kim — tầng thứ ba
Chữ cuối trong tên nạp âm chỉ hành trong ngũ hành: Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ. Hải Trung Kim có chữ Kim ở cuối, nên người tuổi Giáp Tý được xếp vào mệnh Kim.
Đây là tầng được dùng nhiều nhất trong đời sống, vì các quy tắc về màu sắc, hướng nhà, hợp tuổi đều xây trên ngũ hành chứ không xây trên tên nạp âm đầy đủ.
Một lưu ý về mốc ngày
Năm âm lịch không bắt đầu ngày 1 tháng 1 dương lịch. Người sinh trong khoảng tháng 1 đến trước Tết Nguyên đán năm 1984 vẫn thuộc năm âm lịch trước đó — Quý Hợi, nạp âm Đại Hải Thủy.
Đây là chỗ nhầm phổ biến nhất khi tra tuổi. Ai sinh vào tháng đầu năm dương lịch thì nên đối chiếu ngày sinh với ngày Tết năm đó trước khi kết luận mình tuổi gì.
Nên hiểu các tên gọi này thế nào
Đây là một hệ quy chiếu văn hóa có tuổi đời hàng nghìn năm, được dùng để đặt tên năm, sắp lịch và làm nền cho nhiều tập tục.
Biết mình thuộc can chi nào, nạp âm gì có ích ở chỗ rất thực tế: hiểu được người lớn trong nhà đang nói gì khi bàn chuyện cưới hỏi, làm nhà, chọn ngày — và tham gia được vào những cuộc bàn đó thay vì đứng ngoài.
Hỏi đáp nhanh
Năm 1984 là tuổi gì, mệnh gì?
Năm Giáp Tý, nạp âm Hải Trung Kim, thường gọi gọn là mệnh Kim.
Ba tên gọi đó thuộc mấy tầng?
Ba tầng khác nhau: Giáp Tý là cặp can chi; Hải Trung Kim là tên nạp âm của cặp đó; mệnh Kim là hành lấy từ chữ cuối trong tên nạp âm.
Vì sao 1984 lại đặc biệt trong vòng lục thập hoa giáp?
Vì Giáp Tý là cặp đầu tiên của vòng sáu mươi năm, nên năm 1984 mở đầu một chu kỳ mới.
Người sinh tháng 1 dương lịch năm 1984 có phải tuổi Tý không?
Chưa chắc. Ai sinh trước Tết Nguyên đán năm đó vẫn thuộc năm âm lịch trước — Quý Hợi, nạp âm Đại Hải Thuỷ. Đây là chỗ nhầm phổ biến nhất khi tra tuổi.
